Środek kontrastowy

Co to jest środek kontrastowy i w jakim celu się go stosuje?

Wykonanie niektórych rodzajów badań metodą rezonansu magnetycznego wymaga dożylnego podania środka kontrastowego. Obecnie najpowszechniej stosowane są kontrasty oparte na gadolinie – pierwiastku wykazującym właściwości paramagnetyczne. Środki zawierające gadolin zostały wprowadzone do praktyki klinicznej po raz pierwszy w 1988 r. i od tamtej pory badania z ich zastosowaniem wykonano u ponad 200 milionów pacjentów na świecie.

Mechanizm działania środka kontrastowego podawanego pacjentowi podczas badania MR polega na gromadzeniu się go w badanej tkance w celu wzmocnienia lub osłabienia odbieranego sygnału. Umożliwia to uzyskanie obrazów o różnym kontraście w zależności od rodzaju badanej tkanki oraz bardziej szczegółowe uwidocznienie nieprawidłowości.

Środki kontrastowe stosowane w MR mogą powodować występowanie działań niepożądanych.2 Działania niepożądane związane ze stosowaniem tych środków występują rzadko, są zwykle łagodne i krótkotrwałe3 (w rzadkich przypadkach mogą wystąpić późne reakcje uczuleniowe). Należą do nich:

  • nudności
  • pokrzywka
  • zaburzenia smaku
  • ból i uczucie zimna w miejscu podania
  • bardzo rzadko - reakcje anafilaktyczne1
  • również - ból głowy i uczucie gorąca (1-2% pacjentów).4

W każdym konkretnym przypadku należy natychmiast poinformować personel medyczny pracowni o wystąpieniu jakichkolwiek objawów nietolerancji środka kontrastowego.

Zwiększone prawdopodobieństwo występowania działań niepożądanych po podaniu kontrastu może wystąpić u pacjentów ze skłonnościami alergicznymi oraz pacjentów z udokumentowaną wcześniejszą reakcją na podanie gadolinowego środka kontrastowego.2 Ponadto, w piśmiennictwie zalecana jest ostrożność przy podawaniu środków kontrastowych pacjentom ze schorzeniami nerek. Na przykład, Brytyjski Urząd ds. Leków i Produktów Leczniczych - MHRA przed badaniem MR z kontrastem zaleca wykonanie badania poziomu kreatyniny w surowicy u każdego chorego.1 Badania te dają obraz wydolności nerek pacjenta. Zaobserwowano również wyższą częstotliwość występowania działań niepożądanych w związku z podaniem gadolinowych środków kontrastowych w przypadku pacjentów, u których poprzednio wystąpiły reakcje na jodowe środki kontrastowe stosowane w tomografii komputerowej.2

Nowym działaniem niepożądanym, z którym spotkała się społeczność medyczna jest rozpoznana po raz pierwszy w 1997 r. i opisana w 2000 r. choroba – Nerkowe włóknienie układowe (ang. NSF - Nephrogenic Systemic Fibrosis),charakteryzująca się postępującym włóknieniem skóry i narządów wewnętrznych: wątroby, serca, płuc, przepony i mięśni. Powiązanie NSF u chorych z przewlekłą chorobą nerek z zastosowaniem gadolinowych środków kontrastowych opisano po raz pierwszy w 2006 roku.

Ponieważ większość opisanych do tej pory potwierdzonych przypadków NSF wystąpiła po badaniach z zastosowaniem preparatów z grupy środków kontrastowych o liniowej budowie cząsteczki, uważa się, że jednym z czynników sprawczych tego schorzenia może być uwalniany z tych środków kontrastowych gadolin, który odkłada się w tkankach. W przypadku grupy środków kontrastowych o pierścieniowej budowie cząsteczki in vivo istnieje znacznie mniejsze prawdopodobieństwo uwalniania gadolinu.5

 

Ryzyko wystąpienia NSF wzrasta proporcjonalnie do stopnia uszkodzenia nerek (niezależnie od przyczyny) i wielkości dawki gadolinu.

 

Do innych czynników ryzyka wystąpienia NSF zalicza się:

 

  •     Zaburzenia krzepnięcia i zakrzepica żył głębokich,
  •     Wielkość dawki gadolinowego środka kontrastowego i częstość podania,
  •     Niedawno przebyte zabiegi operacyjne (szczególnie naczyniowe),
  •     Stosowanie dużych dawek erytropoetyny,
  •     Podwyższone stężenie żelaza w surowicy,
  •     Stan zapalny,
  •     Wtórna nadczynność przytarczyc,
  •     Niedoczynność tarczycy,
  •     Obecność przeciwciał antykardiolipinowych.1

 

Środki kontrastowe do badań MR nie wchodzą w interakcje z innymi lekami i w większości przypadków są szybko wydalane przez nerki w postaci niezmienionej.4

 

Warto dodać, że obecnie w badaniach MR w niektórych pracowniach stosuje się również środki kontrastowe specyficzne do badania różnych narządów (np. wątroby).

 

 

 

Witkowicz J, Czy stosowanie gadolinowych środków cieniujących u chorych z przewlekłą chorobą nerek jest bezpieczne?, NEFROL. DIAL. POL. 13 (2009); 10-14

Li A. et al., Acute adverse reactions to magnetic resonance contrast media – gadolinium chelates, British Journal of Radiology 79 (2006); 368-371

Rezonans Magnetyczny-informacje dla pacjenta. Źródło: http://www.su.krakow.pl

Gołębiowski M, Diagnostyka Obrazowa – podstawy teoretyczne i metodyka badań. Pod redakcją B. Pruszyńskiego, PZWL 2003; źródło: www.su.krakow.pl

Idee JM, Port M, Raynal I, Fundamental & Clinical Pharmacology 20 (2006); 563-576

 

W Pracowni Rezonansu Magnetycznego DOBRE Zdrowie stosujemy kontrast ProHance (Gadoteridolum).


 


Podmiot odpowiedzialny:                                 
Bracco Imaging Deutschland GmbH                      
Max-Stromeyer-Strasse 116                                 
D-78467 Konstanz, Niemcy